Rezonans magnetyczny a implanty zębowe

W większości przypadków implanty zębowe nie są przeciwwskazaniem do wykonania rezonansu magnetycznego (MRI). Kluczowe jest jednak zgłoszenie implantów i wszystkich innych elementów stomatologicznych personelowi pracowni przed badaniem, ponieważ mogą one pogorszyć jakość obrazów, szczególnie w obrębie twarzy, szczęk, zatok, szyi i mózgu.

Wytyczne bezpieczeństwa

Typowy implant stomatologiczny jest wszczepiony w kość i najczęściej wykonany z tytanu lub jego stopu. Dostępne przeglądy i badania wskazują, że standardowe implanty tytanowe zasadniczo nie przemieszczają się ani nie wypadają pod wpływem pola MRI. Nie wykazano też istotnego, klinicznie groźnego nagrzewania w typowych warunkach badania.

Nie oznacza to jednak, że informację o implancie można pominąć. MRI wykorzystuje silne pole magnetyczne i fale radiowe, a każdy metalowy lub magnetyczny element w jamie ustnej musi być oceniony indywidualnie przez personel odpowiedzialny za bezpieczeństwo badania. Zgodnie z wytycznymi bezpieczeństwa MRI, implanty zawierające metal wymagają kwalifikacji jako urządzenia MR Conditional, czyli możliwe do badania pod określonymi warunkami albo MR Unsafe, czyli niewskazane do MRI.

Dlaczego implant może wpływać na obraz?

Najczęstszym problemem nie jest bezpieczeństwo pacjenta, lecz powstały w obrazie artefakt. Jest to zniekształcenie obrazu, które może polegać na tym, że obszar może wyglądać na zamazany, ciemny, rozciągnięty lub zdeformowany. Dzieje się tak dlatego, że materiał implantu zmienia lokalne zachowanie pola magnetycznego zakłócając prawidłowe tworzenie obrazu.

Znaczenie artefaktu zależy przede wszystkim od dwóch spraw:

Sytuacja	Praktyczne znaczenie
MRI kolana, stawu skokowego, biodra, kręgosłupa lędźwiowego lub jamy brzusznej	Implant w jamie ustnej zwykle jest daleko od badanego obszaru, więc z reguły nie utrudnia istotnie interpretacji badania.
MRI mózgu, oczodołów, zatok, twarzoczaszki, szyi, stawów skroniowo-żuchwowych lub jamy ustnej	Artefakt może zasłonić część tkanek w pobliżu implantu i czasami obniżyć wartość diagnostyczną badania.
Implant tytanowy	Może dawać artefakty, lecz w wielu badaniach opisuje się je jako mniejsze niż w przypadku niektórych innych stopów i rozbudowanych konstrukcji protetycznych.
Implant cyrkonowy	W badaniu in vitro implanty z tlenku cyrkonu powodowały znacznie mniejsze zniekształcenia niż tytanowe; wynik może jednak zależeć od konkretnej konstrukcji i sekwencji MRI.
Korony, mosty, aparaty ortodontyczne i elementy ze stali lub stopów kobaltowo-chromowych	Mogą wytwarzać większe artefakty niż sam implant, zwłaszcza w badaniach głowy i szyi.

W jednym z badań laboratoryjnych średni rozmiar zniekształcenia przy implantach tytanowych wynosił około 2,57 mm, a przy cyrkonowych około 0,37 mm. To nie jest uniwersalna miara dla każdego pacjenta ani każdego aparatu MRI, ale dobrze pokazuje, że rodzaj materiału ma znaczenie.

Co zgłosić przed badaniem?

Już podczas rejestracji, a następnie podczas wypełniania ankiety bezpieczeństwa, powiedz wprost: „Mam implanty zębowe”. Nie zakładaj, że informacja ta jest nieistotna, nawet jeśli implant został wszczepiony wiele lat temu.

Warto przekazać:

Liczbę implantów i ich przybliżone położenie np. „dwa implanty w żuchwie po lewej stronie”.
Materiał implantu, jeśli go znasz: tytan, stop tytanu, cyrkon lub inny materiał.
Informację o stałych koronach, mostach, protezach na implantach oraz aparatach ortodontycznych.
Czy posiadasz elementy mocowane magnetycznie, np. protezę utrzymywaną przez magnesy.
Dokumentację implantologiczną: kartę implantu, paszport implantu, wypis z gabinetu, dane producenta lub zdjęcie pantomograficzne, jeśli są dostępne.
Wszystkie inne implanty i urządzenia medyczne, nawet jeśli nie dotyczą jamy ustnej np. rozrusznik serca, neurostymulator, implant ślimakowy, klips naczyniowy, pompa lekowa czy odłamki metalu w oku.

Szczególną uwagę należy zwrócić na konstrukcje z komponentami magnetycznymi. W ich przypadku mogą wystąpić inne problemy, takie jak rozmagnesowanie elementu lub wyraźne artefakty, dlatego decyzję o MRI trzeba oprzeć na dokładnych danych o konkretnym wyrobie.

Jak przygotować się do badania gdy posiadasz implant zębowy?

Przed terminem

Nie odwołuj badania samodzielnie. Sam fakt posiadania implantów zębowych zwykle nie oznacza, że MRI jest niemożliwe. Skontaktuj się z pracownią i zgłoś sytuację.
Odnajdź dokumentację stomatologiczną. Najbardziej przydatna bywa karta implantu zawierająca nazwę systemu, producenta, materiał i datę zabiegu. Jeśli jej nie masz, dentysta lub implantolog może czasem odtworzyć te informacje z dokumentacji leczenia.
Powiedz, jaki obszar będzie badany. W przypadku MRI barku czy kolana dane o implancie służą przede wszystkim procedurze bezpieczeństwa. Przy MRI głowy lub szyi radiolog może też zaplanować technikę obrazowania tak, aby ograniczyć zakłócenia.
Wypełnij ankietę bez skrótów i domysłów. Jeśli nie wiesz, z czego wykonano implant, wpisz „nie wiem” i poinformuj technika elektroradiologii. To lepsze i bezpieczniejsze niż deklarowanie materiału na podstawie przypuszczeń.

W dniu badania

Usuń wszystkie zdejmowane elementy z jamy ustnej: ruchome protezy, nakładki, aparaty retencyjne, wyjmowane elementy ortodontyczne, jeśli można je bezpiecznie zdjąć.
Nie zabieraj do skanera metalowych przedmiotów, biżuterii, spinek, aparatów słuchowych ani kart magnetycznych.
Stałych implantów, koron i mostów nie usuwa się na potrzeby zwykłego MRI.
Powiedz personelowi, jeśli masz uczucie niepokoju, ból zęba, świeżo wykonane leczenie stomatologiczne albo jakiekolwiek wątpliwości dotyczące materiału.
Pamiętaj, że podczas badania możesz użyć przycisku alarmowego (oczywiście zgodnie z instrukcją). Jeśli pojawi się nietypowe uczucie ciepła, pieczenia, ból lub silny dyskomfort w obrębie jamy ustnej, natychmiast zgłoś to personelowi.

Czy świeżo założony implant wymaga odroczenia MRI?

Dla standardowego, prawidłowo wszczepionego implantu stomatologicznego sama niedawna data zabiegu zwykle nie jest automatycznym powodem do przekładania MRI. Implant jest mechanicznie stabilizowany w kości, a badania i przeglądy dotyczące typowych materiałów stomatologicznych nie wskazują na problem przemieszczenia podczas badania.

Mimo to decyzję należy pozostawić zespołowi MRI, zwłaszcza gdy:

zabieg był bardzo niedawno wykonywany,
implantowi towarzyszą nietypowe elementy protetyczne,
zastosowano magnesy,
nie jest znany producent ani materiał,
badanie ma obejmować twarzoczaszkę lub szyję,
występują inne implanty medyczne, które mogą mieć istotniejsze ograniczenia.

Jak pracownia może ograniczyć zakłócenia?

Jeżeli MRI obejmuje obszar głowy i szyi, radiolog oraz technik mogą dobrać sekwencje i parametry, które ograniczają artefakty metaliczne. W piśmiennictwie wymienia się m.in. preferowanie sekwencji spin-echo zamiast gradient-echo, zmianę szerokości pasma, cieńsze warstwy oraz specjalne techniki redukcji artefaktów, takie jak VAT, SEMAC czy MAVRIC, zależnie od możliwości danego aparatu.

Warto jednak wiedzieć, że nie każdą utratę jakości obrazu da się usunąć. Jeśli kluczowy obszar diagnostyczny znajduje się tuż przy implancie, lekarz może omówić ograniczenia badania, zaproponować zmodyfikowany protokół albo, gdy ma to uzasadnienie kliniczne, inną metodę obrazowania.

Najczęstsze pytania

Czy implant może zostać „wyrwany” przez magnes?

W przypadku standardowego implantu zębowego, który jest osadzony w kości, jest to bardzo mało prawdopodobne. Dostępne dane dotyczące tytanowych implantów stomatologicznych nie wykazują ich przemieszczenia ani istotnego wzrostu temperatury w typowych warunkach MRI.

Czy implant będzie się nagrzewał?

W praktyce klinicznej ryzyko istotnego nagrzania standardowego implantu jest uznawane za bardzo niskie, ale nie powinno się go oceniać „na oko”. Każdy przypadek kwalifikuje pracownia MRI na podstawie ankiety bezpieczeństwa, rodzaju urządzenia i warunków badania.

Czy po MRI implant może się uszkodzić?

Dla zwykłych implantów tytanowych nie ma podstaw, by spodziewać się uszkodzenia implantu lub utraty jego stabilności wskutek prawidłowo zakwalifikowanego badania MRI. Inaczej należy traktować konstrukcje zawierające aktywne lub magnetyczne komponenty gdyż wymagają one weryfikacji konkretnego systemu.

Czy korona na implancie ma znaczenie?

Tak. Wpływ na obraz może mieć nie tylko śruba wszczepiona w kość, ale również łącznik, korona, most i użyty w nich stop metalu. Korony ceramiczne i cyrkonowe zwykle powodują mniej artefaktów niż konstrukcje zawierające określone metale nieszlachetne, jednak rzeczywisty efekt zależy od całej odbudowy oraz rodzaju MRI.

Najważniejsze do zapamiętania

Implant zębowy najczęściej nie wyklucza rezonansu magnetycznego. Najlepsze przygotowanie polega na uczciwym zgłoszeniu wszystkich elementów stomatologicznych, zabraniu dostępnej dokumentacji i usunięciu wyłącznie tych elementów, które są ruchome oraz mogą zostać bezpiecznie wyjęte. Nie podejmuj decyzji o rezygnacji z MRI ani o usunięciu stałej pracy protetycznej bez rozmowy z lekarzem kierującym, radiologiem i jeśli jest taka potrzeba z implantologiem. To pracownia MRI ocenia, czy badanie można wykonać, pod jakimi warunkami oraz czy implant może wpłynąć na wartość diagnostyczną obrazów.

Jeśli chcecie poczytać na ten temat więcej to zachęcamy do zapoznania się z poniższymi publikacjami naukowymi: